حج- درس سوم: ماهیت کعبه و ماجرای ساخت آن

• 
• 

        

بسم الله الرحمن الرحیم 

 حج

      

درس گفتارهایی از: مسعود بسیطی

     

درس سوم: ماهیت کعبه و ماجرای ساخت آن

بنیانگذارکعبه و اعمال حج، حضرت آدم علیه السلام است. بنابر این مطالعه تاریخ حج را با تاریخ حضرت آدم آغاز می کنیم.

خداوند متعال حضرت آدم را خلق کرد و به خاطر وجود انوار مقدس اهل بیت در صلب ایشان ملائکه مامور سجده بر آدم شدند...

اما پس از آن، شد آنچه شد...

  

آغاز ماجرا

پس از خلقت آدم و عهد و میثاق الهی با او درباره عبودیت خدا، پذیرش ولایت اهل بیت و عدم توجه به شیطان، حضرت آدم در بهشتی دنیوی قرار گرفت. شیطان به سراغش رفت و او را نسبت به نزدیک شدن به درخت ممنوعه – مقام اهل بیت - با سوگند دروغ اغوا کرد.

آدم می‌دانست که سجده ملائکه، برای تعظیم انوار مقدسی بود که خداوند در صلبش به ودیعت نهاده بود. تا حدی که فرشتگان دربهشت آدم را با کنیه: اَبا محمّد -پدر محمّد- صدا می کردند. اما پدرمان بر اثر اغوای شیطان و سوگند دروغ او در باره رفع حرمت نزدیک شدن به درخت ممنوعه، دستش را به سوی درخت دراز کرد.

و شد آنچه شد...

بدانیم شیطان به عزت و جلال الهی سوگند خورد تا آدم و همه بنی آدم را از طراط مستقیم _ راه امیر مومنان و فرزندانش _ گمراه کند. ما نیز پیوسته در خطریم. به فرمایش امام سجاد علیه السلام: شیطان مانند گردش خون در همه عروق ما، در روح و روان ما حرکت می کند و با هر غفلت زهر خود را در روح جانمان می چکاند. پس هرگاه ما هم از روی نفسانیت برای خود شأنی قائل شدیم و خود را برتر از دیگران دیدیم، از جاده عبودیت خارج شده‌ایم. پدرمان آدم نیز با این تصور خود را با اهل بیت علیهم السلام مقایسه کرد و شد آنچه شد...

  

تبعید از بهشت زمینی به بیابانی داغ و سوزناک

با نزدیک شدن پدرمان به درختی که از نزدیک شدن به آن نهی شده بود- مقام اهل بیت- از بهشت اخراج شد و مورد جریمه و تبعید قرار گرفت.

پدر و مادرمان از باغ های سر سبز و هوای مطبوع هندوستان به بیابان داغ عربستان تبعید شدند و با پای پیاده راهی آن گشتند، تا به سرزمین جده رسیدند.(علت نامگذاری این منطقه به جده، این است که قبر مادربزرگمان، حوا در آنجاست).[1]

پشیمان، پریشان، نالان و نا امید بدون سرپناه و از شدت گرسنگی امان از کف داده بودند.[2]

  

در جستجوی اَنیس و مونس

روزها و شب ها بدین منوال گذشت. آدم و حوا از درد دوری از جوار رحمت خدا خسته و ملول شدند. حوا به پدرمان آدم گفت: بیا از اینجا برویم، بلکه در اطراف، چشمه‌ای گوارا و غذایی بیابیم. حضرت آدم مخالفت کرد و فرمود: جبرئیل دستور داده همین جا بمانیم. اما مادرمان حوا گوش نکرد و به دنبال آبی سرد وغذایی گرم به راه افتاد.

آدم چشم انتظار حوا نشست، اما هرچه منتظر ماند خبری از او نشد. پس از مدتها انتظار به دنبال حوا رفت. بر اساس روایات رسیده از اهل بیت، آدم و حوا همدیگر را گم کردند و سالهای سال در زمین به دنبال هم گشتند. آدم سالها در فراق تنها انیس و مونسش اشک می‌ریخت و نقطه نقطه زمین را می جست و با حسرت همسرش را صدا می زد: یا حوا ! یا حوا!

  

توبه آدم و ماموریت مهم

پدرمان، پس از سالها جستجوی گمشده خویش در اقصی نقاط زمین به سرزمین مکه رسید.

در مکه به کوهی رسید که بعدها کوه صفا نام گرفت. چرا که آدم صفی الله (انتخاب شده) خداست. از کوه بالا می‌رود به اطراف می نگرد. از شدت ناراحتی بابت خروج از جوار رحمت خدا و اخراج از بهشت و از دست دادن انیسش حوا 40 روز بر روی کوه صفا گریه کرد و با دلی شکسته یا الله... یا الله می‌گفت! جبرئیل نازل شد و ‌پرسید: آدم چرا انقدر گریه می کنی؟ چه می‌خواهی؟ آدم عرض کرد: چرا گریه نکنم، در حالی که خدا مرا از جوارش اخراج کرد؟ جبرئیل پاسخ داد: ای آدم به سوی حرم خدا برو و توبه کن. آدم پرسید: چگونه حرم خدا را بیابم و توبه کنم؟

ناگاه نوری از زیر کعبه تابید و آدم حرم الهی را شناخت. جبرییل گفت: اینک بدان سو برو و اطراف آن نور را به عنوان خانه خدا نشانه گزاری و سنگ چین کن. سپس در روز ترویه به آدم فرمان داد تا غسل کند و مُحرِم شود و به سوی منا رود. بعد شبی را در منی بماند و صبح به سوی عرفات حرکت کند. آنگاه جبرییل بستن احرام را به او آموخت و به او امر کرد تا تلبیه گوید. پس از نماز عصر در عرفات توقف کرد. و کلمات توبه را به او آموخت:

اِلهی عَمَلتُ سوءً وَ ظَلَمتُ نَفسی وَاعتَرَفتُ بِذَنبی فَاغفِر لِی اِنّک خَیرالغافرین... سپس با تاریکی شب او را به مشعر راهنمایی کرد. صبح فردا در مشعر دوباره با کلماتی که قبلا به او آموخته بود توبه کرد:

یا حَمید بِحقِ محمّد یا عالی بِحق عَلی، یا فاطِر السمّوات بِحق فاطمه، یا مُحسن بِحق الحَسن و یا قَدیم الِاحسان بحق الحُسین... دلش شکست و اشکش جاری شد. سپس به سمت منی رفت و جبرییل او را فرمان داد تا موی سرش را حلق کند. به سوی مکه باز می گشت که در جمره اولی، شیطان به سوی او آمد و خواست تا او را وسوسه کند. جیرئیل به آدم دستور داد تا 7 سنگ به سمت شیطان پرتاب کند و با هر پرتاب تکبیر بگوید. سپس در جمره دوم شیطان باز سراغ آدم آمد و دوباره آدم بر او 7 سنگ زد... و همچنین در جمره سوم این کار تکرار شد. سپس آدم به مکه بازگشت و طواف کرد. آنگاه خدا توبه او را پذیرفت و همسرش حوا دوباره به او مَحرم شد. آدم که گمان می کرد نخستین کسی است که بیت الله را طواف کرده توسط فرشتگان متوجه شد که 2000 سال پیش از خلقت آدم، کعبه محل طواف فرشتگان الهی بوده است. آن گاه جبرییل آدم را مورد خطاب قرار داد: ای آدم اکنون توبه ات پذیرفته شد. اینک به بالای کوه مروه بنگر: حوا بالای آن کوه ایستاده و منتظر توست.

سپس جبرئیل پدرمان آدم را چنین مورد خطاب قرار داد: ای آدم تا به امروز تنها حوا را صدا می‌زدی! ... اگر از ابتدا خدا را با نام هایی که به تو آموخته بودم صدا می زدی، خیلی زودتر توبه ات پذیرفته می شد و حوا را به تو می رساندیم![3]

پدرمان آدم این چنین متوجه غفلت و فراموش کاری اش شد و به خدا باز گشت.

ما چه می کنیم؟!

    

آدم علیه السلام بنیان‌گذار کعبه

آن گاه خداوند به آدم امر فرمود: در این مکان مقدس سنگ بنای خانه مرا بگذار. این مربع در امتداد عرش و بیت المامور در زمین، حریم خانه من است. آدم اطاعت امر کرد و سنگ بنای کعبه را ‌گذاشت. خداوند ‌فرمود: از این پس هرگاه خواستی به من توجه کنی به این نقطه توجه کن که این نقطه کانون انوار حبیبم محمد و اولاد طاهرین اوست بر زمین. همان ها که آسمان های هفت گانه و زمین و زمان و تو و فرزتدانت را به طفیل آنها آفریدم.

حدود و سنگ بنای کعبه با مهندسی جبرییل امین و توسط حضرت آدم گذاشته شد و به این دلیل این زمین، حرم خدا و مقدس است. چرا که کعبه، کانون تابش انوار شجره طیبه به زمین‌ است. انوار ۱۴ حجت الهی از عرش به بیت المعمور تابیده و از آنجا به محل کعبه کانون یافته اند. و زمین به نور آنها زنده و امن و پایدار است. در زیارت امام زمان می خوانیم:

اَلذّی بِبَقائِهِ بَقیت الدّنیا وَ بِیُمنِه رُزِقَ الوَری وَ بِوُجوِدِه ثَبَتَتِ الَارضُ وَ الَسّماء.[4]

مهدی(عج)، کسی است که دنیا به بقای او باقیست و همه مخلوقات به یمن وجودش روزی دریافت می کنند و به برکت وجودش آسمان و زمین ثبات در حرکت دارند.

چرا کعبه مربع است؟

امام صادق علیه السلام در پاسخ به این پرسش که چرا خانه کعبه مربع است؟ فرمودند: چون بیت المعمور و عرش الرحمن هم مربع هستند و عرش بر چهار کلمه ( پایه) بنا شده است:

سبحان الله. والحمدلله. ولا اله الا الله. والله اکبر و لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم.[5]

  

ابراهیم، احیاگر کعبه و اعمال حج

چنانچه در مقدمه گفتیم، پس از آدم ابوالبشر، شیطان فرزندان آدم را فریفت وگمراه کرد. ابتدا آنها را به بت پرستی و در گام بعد به تقابل با حجت های خدا کشاند. تا آنجا که قرآن کریم در ترسیم مرام مردمان عصر پس از آدم، آنها را امتی یک دست در گمراهی و ضلالت معرفی می نماید. اما خدای دلسوز و مهربان لطفی دوباره بر ما بنی بشرِ بی عقل کرد و پیام آوری دیگر از انبیاء اولو العزم خود، یعنی حضرت نوح را مبعوث ساخت تا دوباره فرزندان گمراه شده آدم را توسط عقل به شاه راه سعادت هدایت سازد. اما هزار دریغ و هزار افسوس از جهل آدمیان. نوح 950 سال با حلم و صبر مردمان جاهل را به عقلانیت دعوت نمود و از نافرمانی خدا و عقل به عنوان حجت خدا انذار کرد. اما پس از 950 سال تلاش و رنج و شکنجه برای رشد و سعادت انسانها، تنها 84 نفر مومن به نوح باقی ماندند.

عجیب تر آنکه همان 84 نفر نیز با دیدن آن همه معجزات و نجاتشان از طوفان به برکت توسل نوح به اسماء وانوار مقدس 5 تن ، جز تعدادی اندک، اکثرشان در همان کشتی به نوح کافر شدند![6]

باری انگار جهل بشر را پایانی نبود و نیست!

قرنها سپری شد تا دوباره خدای مهربان تر از پدر و دلسوزتر از مادر، از سر لطف و ترحم پیامبر نام آور دیگری به نام ابراهیم مبعوث فرمود. ابراهیم درمنطقه بابِل تقریبا اطراف شهر کوفه امروزی متولد شد و رشد کرد. ایشان بعدها ماموریت مهم بازسازی کعبه و تبیین اعمال و احکام حج را به همراه فرزندش اسماعیل به عهده گرفت.

در درس بعد به فضایل اختصاصی کعبه و مسجدالحرام خواهیم پرداخت.

    

    

    

    

     

    

 

---

[1]بحارالانوار، ج 11، ص 210.

[2]بحارالانوار، ج 11، ص 211.

[3]بحارالانوار، ج 99، ص 30.

[4]بنگرید به دعای عدیله.

[5]بحارالانوار، ج 99، ص 57.

[6]بحارالانوار، ج 11، ص 312.

  

• < قبلی
• بعدی >